Anna Stanisławiuk

Charakterystyka głosek część III

 

Głoski przedniojęzykowo - dziąsłowe:

Głoska sz

Głoska sz jest spółgłoską przedniojęzykowo – dziąsłową, szczelinową, ustną, twardą i bezdźwięczną. W czasie jej wymawiania czubek języka unosi się do wałka dziąsłowego, gdzie tworzy się szczelina. Zęby są zbliżone, wargi zaokrąglone, lekko wysunięte do przodu. Zbliżone do siebie siekacze oraz wysunięte do przodu wargi wzmacniają szmer powstający przy przeciskaniu się powietrza przez szczelinę. Podniebienie miękkie jest zamknięte, zamyka drogę do jamy nosowej, zatem jest głoską ustną. Podczas artykulacji sz wiązadła głosowe są rozsunięte. Głoska wymawiana jest ze wszystkimi samogłoskami oprócz i. Występuje w nagłosie, śródgłosie i wygłosie słów. Pojawia się podobnie jak pozostałe głoski przedniojęzykowo – dziąsłowe ż, cz, dż w mowie dziecka około piątego roku życia.

Głoska ż

Głoska ż/rz jest dźwięcznym odpowiednikiem głoski sz. Pozostałe cechy artykulacyjne są takie same. Nie występuje w wygłosie słów czyli na końcu. Prawidłowa artykulacja pojawia się zazwyczaj samoistnie po uzyskaniu głoski sz.

Głoska cz

Głoska cz jest spółgłoską przedniojęzykowo – dziąsłową, zwarto – szczelinową, ustną, twardą i bezdźwięczną. Jej artykulacja polega na wytworzeniu najpierw zwarcia, a potem szczeliny między czubkiem języka a wałkiem dziąsłowym.

Głoska dż

Głoska dż jest dźwięcznym odpowiednikiem głoski cz. Pozostałe cechy artykulacyjne są takie same. Nie występuje w wygłosie słów. Prawidłowa artykulacja pojawia się zazwyczaj samoistnie po uzyskaniu cz. Nie występuje w wygłosie słów.

Głoska r

Głoska r jest spółgłoską ustną, dźwięczną, półotwartą, przedniojęzykowo – dziąsłową, twardą. Podczas artykulacji głoski warg są rozchylone, żuchwa nieco obniżona. Boki języka przylegają do górnych zębów i dziąseł, czubek języka wibruje dotykając lekko wałek dziąsłowy. Podniebienie miękkie niezbyt mocno przylega to tylnej ściany jamy gardła. Wiązadła głosowe drgają. Głoska r jest wymawiana w nagłosie, śródgłosie i wygłosie wyrazów.

 

Głoska l, l’

Spółgłoska l jest ustna, dźwięczna, przedniojęzykowo- dziąsłowa, boczna, twarda. Podczas jej wymawiania wargi mają układ neutralny. Czubek języka wzniesiony jest do góry i przylega do wałka dziąsłowego. Powierzchnia języka jest lekko wklęsła. Otwór, którym przedostaje się powietrze powstaje po bokach języka. Podniebienie miękkie słabo przylega do tylnej ściany jamy gardła. Wiązadła głosowe drgają. Jest wymawiana w każdej pozycji w wyrazach.

Głoska l’ jest ustna, dźwięczna, boczna, zmiękczona, przedniojęzykowo – dziąsłowa. Podczas jej wymawiania wargi są lekko spłaszczone, kąciki ust nieznacznie zaciśnięte. Czubek języka wzniesiony jest do góry i przylega do wałka dziąsłowego. Powierzchnia języka jest lekko wklęsła. Otwór, którym przedostaje się powietrze, powstaje po bokach języka. Podniebienie miękkie słabo przylega do tylnej ściany jamy gardła. Wiązadła głosowe drgają. Jest wymawiana w nagłosie i śródgłosie wyrazów.

Głoski tylnojęzykowe:

Głoska k, k’

Głoska k jest spółgłoską ustną, bezdźwięczną, tylnojęzykową, zwarto – wybuchową, twardą. Wymawianiu tej głoski towarzyszy układ warg jak przy swobodnym oddychaniu, żuchwa nieco obniżona. Masa języka przesuwa się do tyłu zwarcie następuje na pograniczu podniebienia twardego i miękkiego. Po zwarciu następuje eksplozja. Boki języka przywierają do górnych zębów i dziąseł. Podniebienie miękkie mocno przylega do tylnej ściany jamy gardła. Głoska k jest realizowana w nagłosie, śródgłosie i wygłosie wyrazów.

Głoska k’ ustna, bezdźwięczna, tylnojęzykowa, zwarto – wybuchowa, zmiękczona. Podczas jej wymawiania wargi są lekko spłaszczone, kąciki ust nieznacznie zaciśnięte. Zwarcie realizowane jest między grzbietem języka a tylną częścią podniebienia twardego. Podniebienie miękkie mocno przylega do tylnej ściany jamy gardła. K’ realizowane jest w nagłosie i śródgłosie.

Głoska g, g’

Głoska g jest spółgłoską ustną, dźwięczną, tylnojęzykową, zwarto – wybuchową, twardą. Wymawianiu tej głoski towarzyszy układ warg jak przy swobodnym oddychaniu, żuchwa nieco obniżona. Masa języka przesuwa się do tyłu zwarcie następuje na pograniczu podniebienia twardego i miękkiego. Po zwarciu następuje eksplozja. Boki języka przywierają do górnych zębów i dziąseł. Podniebienie miękkie mocno przylega do tylnej ściany jamy gardła. Wiązadła głosowe drgają. Głoska g jest realizowana w nagłosie i śródgłosie wyrazów.

Głoska g’ ustna, dźwięczna, tylnojęzykowa, zwarto – wybuchowa, zmiękczona. Podczas jej wymawiania wargi są lekko spłaszczone, kąciki ust nieznacznie zaciśnięte. Zwarcie realizowane jest między grzbietem języka a tylną częścią podniebienia twardego. Wiązadła głosowe drgają. G’ realizowane jest w nagłosie i śródgłosie wyrazów.

 

 

Literatura:

1.      Jagoda Cieszyńska „Metody wywoływania głosek”

2.      Anna Chrzanowska „Zabawy i ćwiczenia logopedyczne. Poradnik dla logopedów, nauczycieli i rodziców sz, ż, cz, dż”

3.      Anna Chrzanowska, Katarzyna Szoplik „Zabawy i ćwiczenia logopedyczne. Poradnik dla logopedów, nauczycieli i rodziców k, g, t, d”

4.      Genowefa Demel „Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola”