Anna Stanisławiuk

Charakterystyka głosek część II

 

Głoski dwuwargowe:

Głoska p, p’

Głoska p jest głoską ustną, bezdźwięczną, dwuwargową, zwarto - wybuchową, twardą. Podczas wypowiadania tej głoski wargi mocno zwierają się ze sobą, zgromadzone w jamie ustnej powietrze gwałtownie wydostaje się w drugiej fazie artykulacji. Język leży na dnie jamy ustnej, wypełnia także część jamy gardłowej. Podniebienie miękkie zamyka drogę do jamy nosowej. Spółgłoska p realizowana jest w nagłosie, śródgłosie i wygłosie wyrazów.

Głoska p’ jest głoską ustną, bezdźwięczną, dwuwargową, zwarto – szczelinową, zmiękczoną. Charakteryzuje się, w porównaniu z głoską p, cofnięciem kącików ust i wzniesieniem środkowej części języka ku podniebieniu twardemu, dzięki czemu uzyskuje się efekt zmiękczenia. Spółgłoska p’ występuje tylko w nagłosie i śródgłosie wyrazów, nie pojawia się przed y.

Głoska b, b’

Głoska jest ustna, dźwięczna, dwuwargowa, zwarto – wybuchowa, twarda. Spółgłoska b charakteryzuje się nieco słabszym zwarciem warg w porównaniu z bezdźwięczną p oraz mniejszym spłaszczeniem warg i słabszym kontaktem podniebienia miękkiego z tylną ścianą jamy gardłowej. Język znajduje się w położeniu neutralnym. Wiązadła głosowe drgają. Głoska b jest wymawiana w nagłosie i śródgłosie wyrazów, nie występuje przed bezdźwięcznymi głoskami – wówczas wymawiana jest jak p i przed głoskami i oraz j.

Głoska b’ jest głoską ustną, dźwięczna, dwuwargową, zwarto – wybuchową, zmiękczoną. Podczas jej wymawiania wargi są mniej spłaszczone niż przy p’, środkowa część języka unosi się do podniebienia twardego. Podniebienie miękkie przylega do tylnej ściany jamy gardłowej, lecz nieco mniej niż przy wymawianiu p’. Wiązadła głosowe drgają. Spółgłoska b’ jest wymawiana w nagłosie, śródgłosie i wygłosie wyrazów przed samogłoskami oprócz samogłoski y.

Głoska m, m’

Głoska m jest głoską nosową, dwuwargową, dźwięczną, zwarto – otwartą, twardą. Podczas wymawiania tej głoski dolna i górna warga zwierają się ze sobą, język ułożony jest płasko, podniebienie miękkie odchylone od tylnej ściany jamy gardłowej, otwiera w ten sposób przejście do jamy nosowej. Wiązadła głosowe drgają. Spółgłoska ta wymawiana jest w nagłosie, śródgłosie i wygłosie wyrazów.

Głoska m’ jest nosowa, dźwięczna, dwuwargowa, zwarto – otwarta, zmiękczona. Zwarcie warg trwa krócej niż przy realizacji głoski m, można zaobserwować zaciśniecie się kącików ust. Masa języka przesuwa się do przodu jamy ustnej. Podniebienie miękkie otwiera przejście do jamy nosowej. Wiązadła głosowe drgają. Spółgłoska m’ występuje w nagłosie i śródgłosie wyrazów.

Głoski przedniojęzykowo - zębowe

Głoska s

Głoska s jest spółgłoską przedniojęzykowo – zębową, szczelinową, twardą, ustną i bezdźwięczną. W czasie jej wymawiana czubek języka znajduje się zazwyczaj przy wewnętrznej stronie dolnych siekaczy. Szczelina tworzy się między przednią częścią grzbietu języka, a wewnętrzną powierzchnią górnych siekaczy i tą częścią dziąseł, która jest w najbliższym ich sąsiedztwie. Boki języka przywierają do górnych, bocznych dziąseł i zębów. Uniesione podniebienie miękkie zamyka przejście do jamy nosowej, zatem jest głoską ustną. Podczas artykulacji s wiązadła głosowe są rozsunięte – jest więc głoską bezdźwięczną. Występuje w nagłosie, śródgłosie i wygłosie słów. Pojawia się w mowie dziecka około 4 roku życia.

Głoska z

Głoska z jest dźwięcznym odpowiednikiem głoski s. Pozostałe cechy artykulacyjne są takie same. Prawidłowa artykulacja z pojawia się zazwyczaj samoistnie po uzyskaniu s. Nie występuje w wygłosie wyrazów.  

Głoska c

Głoska c jest spółgłoską przedniojęzykowo – zębową, zwarto – szczelinową, twardą, ustną i bezdźwięczną. Jej artykulacja polega na wytworzeniu najpierw zwarcia, a później szczeliny między przednią częścią grzbietu języka, a wewnętrzną powierzchnią górnych siekaczy i tą częścią dziąseł, która jest w ich najbliższym sąsiedztwie. Wymawiana jest w nagłosie, śródgłosie i wygłosie słów.

Głoska dz

Głoska dz  jest dźwięcznym odpowiednikiem głoski c. Pozostałe cechy artykulacyjne są takie same. Prawidłowa artykulacja głoski dz pojawia się zazwyczaj samoistnie po uzyskaniu c. Nie występuje w wygłosie wyrazów.

Głoska t

Głoska t jest spółgłoską przedniojęzykowo – zębową, zwartą, twardą, ustną i bezdźwięczną. Jej artykulacja polega na zwarciu czubka języka z wewnętrzną powierzchnią górnych zębów. Uniesione podniebienie miękkie zamyka przejście do jamy nosowej. Wiązadła głosowe są rozsunięte. Występuje w nagłosie, śródgłosie i wygłosie słów. Pojawia się między pierwszym a drugim rokiem życia dziecka.

Głoska d

Głoska d jest dźwięcznym odpowiednikiem głoski t. Pozostałe cechy artykulacyjne są takie same. Prawidłowa artykulacja d pojawia się zazwyczaj samoistnie po uzyskaniu t. Nie występuje w wygłosie słów.

Głoska n

Głoska n jest głoską nosową, dźwięczną, przedniojęzykowo – zębową, zwarto – otwartą, twardą. Przy wymawianiu tej głoski wargi są lekko rozchylone, kąciki ust nieznacznie przesuwają się ku tyłowi. Język przylega do tylnej części górnych zębów i dziąseł. Czubek języka przywiera do górnych zębów. Podniebienie miękkie odchyla się od tylnej ściany jamy gardła, umożliwiając przejście powietrza przez nos. Wiązadła głosowe drgają. Głoska ta występuje w każdej pozycji wyrazów, nie występuje przed i.

Głoska n’

Głoska n jest głoską nosową, dźwięczną, przedniojęzykowo – zębową, zwarto – otwartą, miękką. Przy wymawianiu tej głoski wargi są lekko rozchylone, kąciki ust przesuwają się ku tyłowi, jednocześnie się zaciskając. Język przylega do przedniej części podniebienia twardego, boki do górnych zębów i dziąseł. Czubek języka może opierać się o wewnętrzną część dolnych zębów lub być lekko wzniesiony ku górnym zębom. Podniebienie miękkie odchyla się od tylnej ściany jamy gardła, umożliwiając przejście powietrza przez nos. Wiązadła głosowe drgają. N’ wymawiane jest w każdej pozycji w wyrazach, nie występuje przed y.

 

Literatura:

1.      Jagoda Cieszyńska „Metody wywoływania głosek”

2.      Anna Chrzanowska „Zabawy i ćwiczenia logopedyczne. Poradnik dla logopedów, nauczycieli i rodziców s, z, c, d”

3.      Anna Chrzanowska, Katarzyna Szoplik „Zabawy i ćwiczenia logopedyczne. Poradnik dla logopedów, nauczycieli i rodziców k, g, t, d”