Anna Stanisławiuk

Charakterystyka głosek część I

            W poniższym artykule przedstawię sposób realizacji poszczególnych głosek. Nie należy ich utożsamiać z literami, ponieważ głoska to dźwięk, najmniejsza, niepodzielna słuchowo cząsteczka wyrazu wymówionego. Natomiast litera jest jej graficznym odpowiednikiem.

Głoski ze względu na układ narządów artykulacyjnych podczas ich wypowiadania dzielimy na:

- wargowe: p p’ b b’ m m’ u

- wargowo – zębowe: v v’ (w w’) f f’

- przedniojęzykowo – zębowe: s z c dz t d n

- przedniojęzykowo – dziąsłowe: sz ż cz dż r l l’

- środkowojęzykowe: ś ź ć dź ń j

- tylnojęzykowe: k k’ g g’ h h’ (ch ch’)

 

Głoski wargowo – zębowe:

Głoska f, f’(fi)

Głoska f jest spółgłoską wargowo – zębową, szczelinową, twardą, ustną i bezdźwięczną. Jej artykulacja polega na wytworzeniu szczeliny między dolną wargą a górnymi siekaczami. Zgromadzone w jamie ustnej powietrze przeciska się przez szczelinę, wytwarzając szmer właściwy tej spółgłosce. Podniebienie miękkie jest uniesione. Wiązadła głosowe nie drgają. Artykulacja f jest łatwa i widoczna. Można ją kontrolować nie tylko słuchem, ale i wzrokiem. Jest wymawiana w nagłosie, śródgłosie i wygłosie czyli na początku, w środku i na końcu słów. W mowie dziecka pojawia się w drugim roku życia.

Przy wymowie f’ szczelinie wargowo – zębowej towarzyszy uniesienie środkowej części języka do podniebienia twardego, co stwarza efekt miękkości.

Głoska w, w’(wi)

Głoska jest dźwięcznym odpowiednikiem głoski f. Przy wymowie w siła emitowanego powierza powietrza jest mniejsza niż przy wymowie f. Podczas wymowy głoski wiązadła głosowe drgają. Pozostałe cechy artykulacyjne są takie same. Jak każda głoska dźwięczna traci dźwięczność w wygłosie (staw-staf), a także w śródgłosie przed spółgłoskami bezdźwięcznymi (kawka-kafka).

Przy wymowie w’ szczelinie wargowo-zębowej towarzyszy uniesienie środkowej części języka do podniebienia twardego, co stwarza efekt miękkości. Pozostałe warunki realizacji głoski w’ są takie same jak głoski w. Głoska w’ jest dźwięcznym odpowiednikiem głoski f’.

 

Głoski środkowojęzykowe:

Głoska ś

Głoska ś jest głoską środkowojęzykową, szczelinową, miękką, ustną i bezdźwięczną. W czasie jej wymawiania środkowa część języka unosi się ku górze, tzn. ku przedniej części podniebienia twardego, gdzie tworzy się szczelina. Zęby są zbliżone do siebie, wargi zaokrąglone, kąciki warg lekko przyciśnięte i przylegają do zębów. Podniebienie miękkie jest cofnięte , zamyka drogę do jamy nosowej, zatem jest głoską ustną. Podczas artykulacji tej głoski wiązadła głosowe są rozsunięte. Głoska wymawiana jest ze wszystkimi samogłoskami oprócz „y”. Występuje w nagłosie, śródgłosie i wygłosie słów. Pojawia się, tak jak pozostałe głoski środkowojęzykowe ź, ć, dź  pojawiają się w mowie dziecka około drugiego roku życia.

Głoska ź

Głoska ź jest dźwięcznym odpowiednikiem głoski ś. Pozostałe cechy artykulacyjne są takie same. Nie występuje w wygłosie słów.

Głoska ć

Głoska ć jest spółgłoską środkowojęzykową, zwarto-szczelinową, miękką, ustną i bezdźwięczną. Jej artykulacja polega na wytworzeniu najpierw zwarcia, a potem szczeliny między środkiem języka a podniebieniem.

Głoska dź

Głoska dź jest dźwięcznym odpowiednikiem głoski ć. Pozostałe cechy artykulacyjne są takie same. Nie występuje w wygłosie słów.

 

Literatura:

1.      Genowefa Demel „Minimum logopedyczne”

2.      Anna Chrzanowska „Zabawy i ćwiczenia logopedyczne. Poradnik dla logopedów, nauczycieli i rodziców- f,w”

3.      Anna Chrzanowska, Katarzyna Szoplik „Zabawy i ćwiczenia logopedyczne. Poradnik dla logopedów, nauczycieli i rodziców- ś, ź, ć, dź”