Anna Stanisławiuk

 

Rodzaje wad wymowy cz I

Genowefa Demel pisze, że „o wadach (defektach) wymowy mówimy wtedy, gdy odbiega ona od normy fonetycznej ogólnie przyjętej w danym języku”. Do wad nie zalicza się cech wymowy dziecięcej, które są normalnym przejawem jej niedojrzałości. W polskiej literaturze wady wymowy przyporządkowane są do terminu dyslalia. Polega ona na niemożności prawidłowego wymawiania jednego, kilku lub wszystkich dźwięków (bełkot). Dotyczy więc zaburzeń dźwiękowej strony języka objawiających się zniekształceniem głosek (ich deformacją), zastępowaniem (substytucją) bądź opuszczaniem (elizją), w wyniku czego brzmienie odbiega od ogólnie przyjętej normy wymawianiowej. Do przyczyn wad wymowy zalicza się:

1)      Zmiany w budowie anatomicznej aparatu artykulacyjnego

Ø      Nieprawidłowa budowa języka, podniebienia

Ø      Wady zgryzu

Ø      Anomalie zębowe

·        Przejściowe: w trakcie zmiany uzębienia

·        Trwałe: diastama, profuzja, retruzja

Ø     Przerost trzeciego migdałka

Ø     Polipy

Ø     Skrzywienie przegrody nosowej

Ø     Przerost śluzówki nosowej

2)      Nieprawidłowe funkcjonowanie narządów artykulacyjnych

Ø     Brak pionizacji języka

Ø     Niska sprawność warg, żuchwy

Ø     Zakłócona sprawność mięśni napinających przywodzących wiązadło głosowe

Ø            Trudności w koordynacji pracy wiązadeł głosowych z pracą nasady

3)      Nieprawidłowa budowa i funkcjonowanie narządów słuchu

4)      Nieprawidłowe funkcjonowanie ośrodkowego układu nerwowego

5)      Czynniki społeczne

Ø      Nieprawidłowe wzorce wymowy

Ø      Brak stymulacji rozwoju mowy

Ø      Nieprawidłowa atmosfera, styl wychowania i postawy rodziców

6)      Czynniki psychiczne

Ø      Brak zainteresowania mową innych

Ø      Odczuwanie własnych wypowiedzi jako czegoś męczącego, trudnego

7)      Opóźniony rozwój psychomotoryczny i emocjonalny dziecka.

Charakterystyka wybranych wad wymowy

Seplenienie – to nieprawidłowa wymowa głosek: s, z, c, dz, ś, ź, ć, , sz, ż, cz, . Najczęściej spotyka się nieprawidłową realizację głosek: sz, ż, cz, , które są wymieniane na ś, ź, ć, lub s, z, c, dz. Głoski s, z, c, dz mogą być zmiękczone lub wymawiane jako sz, ż, cz, .

Rodzaje seplenienia:

- seplenienie międzyzębowe – podczas wymowy głosek s, z, c, dz dziecko wysuwa język między zęby. Brzmienie głosek jest tępe.

- seplenienie boczne – powstaje na skutek niesymetrycznego ułożenia podczas artykulacji całego języka. Szczelina nie tworzy się wzdłuż linii środkowej języka, lecz z boku. Układ warg jest nieprawidłowy, rozchylają się one w miejscu przechodzenia powietrza.

- sygmatyzm wargowy –polega na niesymetrycznym ułożeniu całego języka. Szczelina nie tworzy się wzdłuż linii środkowej języka, lecz z boku. Układ warg jest nieprawidłowy, rozchylają się one w miejscu przechodzenia powietrza.

- seplenienie wargowo-zębowe – charakteryzuje się tworzeniem bardzo wąskiej szczeliny między dolną wargą a górnymi siekaczami ( jak przy artykulacji głosek f, w) lub między górną wargą i dolnymi siekaczami. Język jest bierny i nie bierze udziału w artykulacji.

Inne rodzaje seplenienia to m.in. wargowe, przyzębowe, nosowe.

Przyczyny powodujące seplenienie:

- nieprawidłowa budowa anatomiczna narządów mowy

- upośledzenie słuchu

- nieprawidłowy zgryz

- naśladownictwo

- niesprawność języka i warg

- choroby górnych dróg oddechowych

Reranie (rotacyzm) – to nieprawidłowa realizacja głoski r. Głoska ta może być wymawiana jako l, j, rl, jako r języczkowe lub opuszczana.

 

 

Rodzaje :

- rotacyzm boczny – w trakcie bocznej artykulacji r , strumień powietrz przechodzi między boczną krawędzią języka a dziąsłami górnymi. Powstałe brzmienie jest nieprzyjemne.

- rotacyzm języczkowy – to najczęściej spotykana postać rotacyzmu. Charakteryzuje się zmianą miejsca artykulacji podczas wymowy głoski r z przedniojęzykowodziąsłowej na języczkową.

- rotacyzm międzyzębowy – powstaje na skutek wsuwania drgającego czubka języka między górne i dolne zęby.

- rotacyzm podniebienny – polega na zbliżeniu do podniebienia miękkiego tylnej części języka, wibruje całe podniebienie miękkie.

Inne rodzaje rotacyzmu to m.in.: gardłowy, nosowy,  policzkowy, wargowy.

Przyczyny:

- nieprawidłowa budowa narządów artykulacyjnych, głównie języka (zbyt duży,    gruby, krótkie wiązadełko), anomalie podniebienia twardego (podniebienie gotyckie), anomalie zgryzowe (zgryz otwarty)

     - naśladowanie nieprawidłowych wzorców

     - niedostateczne słuchowe różnicowanie dźwięków

     - niska sprawność języka

Kappacyzm i gammacyzm – wadliwa wymowa głosek k i g, są one wymawiane jako           t i d, mogą też być opuszczone lub wymawiane ze zwarciem krtaniowym, co przypomina chrząknięcie.

  Przyczyny:

  - niska sprawność ruchowa języka szczególnie jego tylnej części